આ રોગને અમે મસ્ટાઈટીસ કહીયે છે. આ રોગ અનેક કારણોથી થાય છે. જેવા કે જીવાણુ, વિષાણુ, ફૂગ વગેરે પરંતુ મોટાભાગે જીવાણુથી થતો હોય છે. જીવાણુમાં ખાસ કરીને સ્ટેફાઈલોકોકસ, સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ, કોરીનીબેકટેરિયમથી આ રોગ થાય છે.
આ સિવાય અન્ય કારણોને લીધે રોગ થવાની શકયતા વધી જાય છે જેમકે આંચળ પરની ઈજા ,રહેઠાણની ગંદકી, આંચળના સંકોચક સ્નાયુની શિથિલતા, લાંબા અને લટકતા આંચળ, અંગૂઠા વડે આંચળને દબાવીને દૂધ દોહવાની રીત, દુધ દોહનારના હાથની અસ્વચ્છતા, જમીન પર દૂધ દોહતા પહેલાં દૂધની ધાર નાંખવાથી તથા પશુની નબળી રોગપ્રતિકારક શકિત.
આ રોગમાં દૂધગ્રંથી ઉપર એકાએક સોજો આવે, દૂધમાં ધટાડો, દૂધમાં ફોદીઓ વધારે પ્રમાણમાં જણાય, દૂધને બદલે પાણી જેવું ચીકણું અથવા પરૂ નીકળે. કોઈવાર લોહી પણ હોય, સોજાને લીધે પશુને દર્દ થાય, દૂધ દોહવામાં તકલીફ પડે અને પશુ દોહવા માટે સરખુ ઉભુ રહે નહીં. ખોરાક ઓછો લે, શરીર ગરમ જણાય, આંચળ અને આઉ કઠણ થઈ જાય. કોઈવાર આંચળ અને આઉ ઠંડા જણાય.આઉની ત્વચાનો રંગ ભૂરો વાદળી હોય અને ત્વચામાં કાપા જોવામાં આવે અને દૂધને બદલે પ્રવાહી નીકળે (ગેન્ગ્રીન) વગેરે ચિન્હો જોવા મળે છે.
આ રોગ થતાં પહેલા રોગ ઉપર અંકુશ રાખવો ખૂબ જ જરૂરી છે અને તે માટે નીચેના સૂચનોનો અમલ કરવો જરૂર છે.
1. આઉ ને આંચળને કોઈ રીતે જખમ ઈજા ન થાય તેની કાળજી લેવી.
2. પશુઓને બાંધવાનીજગ્યા સાફ રાખવી.
3. આંચળને દોહતા પહેલા તેના પર ચોટેલ છાણ, માટી ધોઈ નાંખવા
4. આંચળ અને આઉને મંદ જંતુનાશક દવાવાળા પાણીથી સાફ કરી સ્વચ્ચ્છ કપડાં વડે કોરા કરી i. દૂધ દોહવું
5. દરેક વખતે દવાવાળા પાણીથી હાથ સાફ કરી કોરા કરવા જરૂરી છે. આ સાફસૂફી માટે પોટેશ્યિમ પરમેગેનેટ દવાનું આછું ગુલાબી પાણી, સેવલોન (૧ ભાગ સેવલોન પ૦૦ ભાગ પાણી) વાપરવા.
6. ખરાબ દૂધ ભોયતળિયા પર ન ખંાતા તેનો યોગ્ય નિકાલ કરવો.
7. રોગવાળા જાનવરને છેલ્લે દોહવું અને દૂધને વપરાશમાં લેવું નહિ.
8. નિયમિત રીતે દરેક પશુના દૂધની તપાસ અને પરીક્ષણ કરતંા રહેવું હિતાવહ છે
9. દૂધ દોહવામાં નિપુણતા કેળવવી જરૂરી છે.
10. દૂધ દોહયા બાદ આંચળને મંદ જંતુનાશક દવાવાળા પાણીમાં ડુબાડવા.
11. જયાં મશીનથી જાનવરો દોહવામાં અવો છે ત્યાં દૂધ દોહવાના મશીનનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવો અને મશીનને વ્યવસ્થિત સાફ કરવું
12. આંચળમાં વસુકાતા પહેલા દવા ચઢાવવી જેથી કરીને વસુકાયેલા કાળ દરમ્યાન ચેપ લાગતો નથી. આમ, આ રોગમંા થોડી વિશેષ કાળજી લેવાથી રોગને અટકાવી શકાય છે. અને દૂધ ઉત્પાદનની ખોટ નિવારી શકાય છે અને પશુપાલકોને થતું આર્થિક નુકશાન ધટાડી શકાય છે.

• ચેપી ગર્ભપાત ના રોગ વિશેની પ્રાથમીક સમજણ
• આ રોગ પશુ થી પશુ મા તથા પશુ થી મનુષ્યો મા કઈ રીતે ફેલાઈ છે?
• કેવા પ્રકાર ના લક્ષણો આ રોગ ની અંદર પશુઑ તથા મનુષ્યો મા જોવા મડે છે તેના વીશે શ્રોતા મિત્રો ને વિસ્ત્રુત મા મહીતી આપશો.
• આ રોગ નુ નીદાન કઈ રીતે થઈ શકે તેના વિશે શ્રોતા મિત્રો ને સમજાવશો.
• દૂધ માં એન્ટીબાયોટીક અવશેષ એટલે શુ?
• આ અવશેષો શુ નુકસાન કરે છે?
• કઈ કઈ દવાના અવશેષો મુખ્યત્વે જોવા મળે છે?
• આ અવશેષો ની શુ હાનીકારક અસરો છે?
• કેમ એન્ટીબાયોટીકના અવશેષો એ ચિંતાનો વિષય છે?
• વર્તમાન પરિસ્થિતિ શુ છે?
• આ માટે તમે ખેડૂત ભાઈઓને શુ સુચન કરવા માગો છો?
• વાછરડીની કેટલી ઉંમર થાય ત્યારે બીજદાન કરાવવું જોઈએ ?
• ગાભણ ગાય/ભેંસની માવજતમાં શું ધ્યાન રાખવું ?
• ગાય અને ભેંસમાં કયા કયા રોગો સામે રસીકરણ કરવામાં આવે છે?
• ગાય અને ભેંસમાં રસીકરણનું મહત્વ જણાવો.
• ક્રુમિના ઉપદ્રવના કારણે ગાય અને ભેંસના સ્વાથ્ય પર થતી અસરો જણાવો.
• ગાય અને ભેંસમાં ક્રુમિનાશક દવાઓ મહત્વ જણાવો
• ગાય અને ભેંસમાં ઈતરડીઓના ઉપદ્રવના કારણે કયા કયા રોગો થાય છે?
• ગાય અને ભેંસમાં ઈતરડીઓના ઉપદ્રવને અટકાવવા શું કરવું જોઈએ?
• ગાય અને ભેંસમાં થતા ચયાપચયને લગતા રોગોના (મેટાબોલીક ડીસીઝ) નામ જણાવો.
• ચયાપચયને લગતા રોગોના (મેટાબોલીક ડીસીઝ) ના અટકાવ માટે શુ કરવું જોઈએ.
• ગાય અને ભેંસમાં થતા મસ્ટાઈટીસ (આંચળનો સોજો) નામના રોગને અટકાવવા શું કરવું જોઈએ
• ગાય અને ભેંસમાં થતા ટી આર પી (લોખંડ ગળી જવું) રોગ ને અટકાવવા શુ કરવું જોઈએ.
• ગાય અને ભેંસમાં થતા ટી આર પી (લોખંડ ગળી જવું) રોગના લક્ષણો જણાવો.
• પશુને અચાનક ધારદાર ખેત ઓજાર કે અન્ય રીતે ઈજા થઇ, લોહી વહેવા લાગે તો શુ કરવું?
• પશુના પગમાં ઘા માં જીવડા પડ્યા હોય તો શુ કરવું?
• શિયાળાની ઋતુમાં પશુના આંચળ ઉપર ચીરા/વાઢીયા માટે શુ કરવું?
• પશુઓને પડવા/વાગવાથી અચાનક સોજો આવે ત્યારે શુ કરવું?
• પશુના કાનમાંથી રસી/પરું નીકળતું હોય તો શુ કરવું?
• પશુના કાનમાંથી રસી/પરું નીકળતું હોય તો શુ કરવું?
• પશુઓને નસકોરી ફૂટે ત્યારે શુ કરવું?
• પશુને આફરો ચડે ત્યારે શુ કરવું?
• પશુઓમાં થતાં ઝાડાના ઈલાજ માટે શુ કરવું?
• પશુઓમાં વિયાણ સમયે શુ કાળજી લેવી?
• પશુને ઝેરી ( સર્પદંશ) જાનવર કરડે/ઝેર ચડે ત્યારે શુ કરવું?
• પશુને કુતરું કરડે ત્યારે શુ કરવું?
• જીવાણુંથી થતા સામાન્ય રોગો કયા કયા છે?
• ગળસૂંઢો રોગના લક્ષણો શું હોય છે અને તેને કેવી રીતે અટકાવી શકાય?
• ગાંઠીયો તાવ રોગમાં પશુઓને શું થાય છે અને તેને અટકાવી કેવી રીતે શકાય?
• કાળીયો તાવ રોગમાં પશુઓમાં કેવા ચિન્હો દેખાય અને તેનો અટકાવ કેવી રીતે કરી શકાય?
• માથાવટુ/ આંત્ર વિષજવર રોગના શું લક્ષણો હોય અને તેના અટકાવ વિષે માહિતી આપશો ?
• ચેપી ગર્ભપાત રોગ કેવી રીતે અન્ય પશુઓમાં ફેલાય છે અને તેને કેવી રીતે અટકાવી શકાય છે?
• આજકાલ આઉનો સોજો પશુપાલકો માટે એક મોટી સમસ્યા થયો છે તો આ કેવી રીતે થાય અને તેને કેવી રીતે આટકાવી શકાય છે.