ટપક સિંચાઈ પધ્ધતિમાં ના મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના સાધનો વપરાય છે. પ્રથમ તો વેન્ચ્યુરી બીજું ફર્ટિલાઝર ટેંક અને ત્રીજું ફર્ટિલાઇઝર પમ્પ
વેન્ચ્યુરી: વેન્ચ્યુરી બર્નાલીસ થીઓરમના સિધ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે. વેન્ચ્યુરી આવક અને જાવકના પાણીના પ્રવાહના દબાણના તફાવતના આધારે કાર્ય કરે છે. વેન્ચ્યુરીમાં પ્રવેશતા પાણીનું દબાણ વધારે રાખવામાં આવે અને જાવકના પાણીનું દબાણ ઓછું રાખવામાં આવે તો તેવા કિસ્સામાં વચ્ચેના ભાગમાં ખેંચાણ બળ પ્રવર્તે છે. એક પાત્રમાં પાણીમાં દ્રાવ્ય ખાતરોને ઓગાળી વેચ્યુરીમાં ખેંચાણ બળ દર્શાવતી જગ્યાએ એક નળીને તે પાત્રમાં રાખવામાં આવે તો ખાતર સ્વયં કોઇપણ જાતની ઊર્જા આપ્યા વગર તેમાંથી ખેચાય છે. અને પાણીના પ્રવાહ સાથે મિશ્રિત થઇ તે ટપકિયા સુધી પહોચી બહાર નીકળે છે.
ફર્ટિલાઇઝર ટેન્ક:- આ પ્રકારની ટાંકી મુખ્યત્વે કાસ્ટ આયનર્ની બનેલ હોય છે. જેમાં આવકની નવી નળિ તળિયા સુધી લાંબી કરેલ હોય છે.ફર્ટિલાઇઝર ટેન્કમાં ખાતર નાખતા આવકની નળીમાથી આવતું દબાણ યુક્ત પાણી ખાતર સાથે વ્યવસ્થિત રીતે વલોવાઈ જાય છે. અને ટાંકીમાં ધીમે ધીમે ખાતર અને પાણીના મિશ્રણનું સ્તર ઊચું આવતું જાય છે. બીજી બાજુ ટાંકીમાં ઉંચાઈ ઉપર આ દ્રાવણને બહાર કાઢવાની નળીની ગોઠવણ હોય છે. આ દ્રાવણ આ નળી વાટે પાણીના પ્રવાહ સાથે મિશ્રિત થઇ ટપકિયા સુધી પહોંચે છે.
ફર્ટિલાઇઝર પમ્પ: આવા પમ્પને ઈન્જેકશન પમ્પ પણ કહેવામાં આવે છે. જેમ આપણી નસમા ડોક્ટર અમુક રોગના નિવારણ માટે દવાનું ઈન્જેકશન મારે છે અને લોહીમાં આ દવા વ્યવસ્થિત રીતે ભળી જઈ સમગ્ર શરીરમાં પ્રવાહિત થાય છે. તેવી રીતે ફર્ટિલાઇઝર પમ્પની મદદથી ટપક સિંચાઈ પધ્ધતિમાં જતાં મુખ્ય પાણીના પ્રવાહના દબાણ કરતા વધારે દબાણથી ઇલેક્ટ્રોનિક પમ્પ દ્રારા પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય તેવા ખાતરને બળપૂર્વક પાણીના પ્રવાહમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. જે પાણીમાં સંપૂર્ણ મિશ્રિતથી ટપકિયા સુધી પહોંચે છે. આવા પમ્પમાં વધારાની વીજળીની જરૂરિયાત રહે છે.
ટપક સિચાંઈ પધ્ધતિમાં વપરાતા ખાતર આપવાના સાધનો ક્યાં ક્યાં હોય છે?
પિયત પાણીનું વ્યવસ્થાપન